گزارشي از چگونگي و چند و چوني تزئين پوشاك در زمان مادها جليل ضياء پور رئيس موزه مردم شناسي اغلب محققان ( كه اخبار را بنقل از مورخان قديم انتقال داده‌اند((و خود نيز اظهار نظر كرده‌اند ))‌) گاه، اشتباهاتي از روي بي توجهي كرده‌اند كه ناگزير ، انديشه را به درنگ و كنجكاوي و اميدارند. مسلما ، اين بي توجهي از آن است كه نظر دهندگان و محققان دست دوم (و نيز برخي مورخان دست اول) از نزديك با اوضاع و احوال ايرانيان آشنائي نداشته‌اند ، و بيشتر خبرها ، (چنانكه برخي گزارشها نشان ميدهند ) از كساني است كه با ايرانيان در ميدان رزم در تماس بوده‌اند (و طبعا توضيح آنان درباره همان پوشاكي ميتوانسته باشد كه در ميدان رزم از رزمندگان مختلف ((تابع يا مردم مركز)) ميديده‌اند ) و آنان كه از نزديك با ايرانيان تماس داشته ‌اند از خصوصياتي بيشتر سخن بميان آورده‌اند ، و ازينرو ، چون اخبار را به نقل از يكديگر گزارش داده‌اند . و اين ، از مقايسه گفتار و تفسير اخبار آنان روشن است . از اينرو بر ماست كه از پذيرش نوشته ها و گزارشهاي آنان درباره خود (تا جائيكه ميشود ) درنگ و بررسي كنيم و نيز نسبت به مسائلي كه از لحاظ واقع بيني كمبود حس مي‌شود علت يابي و پي جوئي كنيم . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . گزارشي از چگونگي تزئين پوشاك در زمان مادها سرپرسي سايكس درباره تجمل پرستي و شكوه دربار ماد نوشته است : تفصيلي كه دربار ماد نقل شده ،تشريفات مفصل و هزاران خادم و البسه سرخ و ارغواني درباريان ، و زنجيرها و گردنبندهاي طلا و تجملات وافره‌أي آنها معلوم ميدارد كه تزئيناتي به تقليد دربار آشوريان داشته‌اند (تاريخ ايران). گزنفون نوشته است : كه مادها عادت داشتند لباس ارغواني بپوشند ، رداي بلندي بر تن كنند و گردنبندهاي متعدد بر گردن و دستبندهاي مزين بدست بياويزند . . . . . . . . . . . در كتاب هگمتانه ميخوانيم : كه در كتيبه‌هاي متعدد هخامنشي كه (بر روي الواح گلي تخت جمشيد و لوح بزرگ گلي كاخ داريوش در شوش مرقوم رفته ، پيوسته شاهنشاهان هخامنشي از طلا كاري مادها و تزئينات زريني كه به وسيله ملت ماد ، در دستگاه شاهنشاهان هخامنشي انجام ميگرفته است صحبت داشته‌اند . بنابراين جاي شگفت نيست كه همدان مركز دولت ماد در عهد شاهنشاهان هخامنشي بزرگترين مركز صنايع طلاكاري و زينتهاي زرين بوده باشد ، و الواح زر و تزئينات نفيس زرين . . . . . . عموما در همدان بدست بيايد . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . در تورات (فصل قضات ) ميخوانيم : كه گدعون (برگزيده خدا براي اسرائيل ) با ميشديان و عماليق و تمام پسران شرقي جنگيد . . . . . . . و اسرئيل از نفتالي و آشر و تمامي منسه جمع شده ميشديان را تعاقب نمودند . . . . . . . و دو سردار ميشديان (عوريب و زئيب ) را گرفتند . . . . . . . و خرقه‌ها را گسترانيده هر يكي حلقه غنيمت خود را به آن انداخت ، و وزن حلقه طلائي كه به گدعون داده شد هزار و هفتصد مثقال طلا بود سواي زيورات ماهچه‌ها و گوشواره‌ها و جامه‌هاي ارغواني كه بر تن ملوك ميشديان بود . . . . . . . و گردن بند كه بر گردن شتران ايشان بود . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . اگر نخواهيم اين گزارش افسانه مانند تورات را (براي ترديد در نامهاي اشخاص، و اوزان به مثقال ((كه مربوط به زمان نزديك بما است )) و اختلاط نوشته‌ها ((از جنبه‌هاي تاريخي آن )) و نيز موقعيتها و جاها و فتح و غلبه آنها ) بپذيريم (با اينكه اينك دليلي بر رد وقوع اين حادثه يا افسانه نداريم ) باري دربار‌‌‌ه‌‌ي تزئينات و زيورآلات مادها نمي‌توانيم يكسره راه انكار را در پيش بگيريم ، زيرا مدارك ديگر آن را تأييد ميكنند و گواهي ميدهند . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . علاوه بر حلقه‌هاي گردن بند و دستبندها و گوشواره‌هاي مادي (كه در تخت جمشيد نمونه‌هاي آنها را ساخته‌اند ، ولي چنانكه ميدانيم جلوه‌گر نيستند ) يكي از جالبترين تزئينات ايندوره، زنگوله‌هاي تزئيني‌ايست كه هيچ مدرك زنده‌أي چنانكه نقش يا مهري استعمال آنرا نشان دهد يا نوشته‌أي از آن اشاره كند ) آنرا نشان نميدهد ، ولي خود آنها در حفاريها بدست آمده است . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . دركتاب مارليك (كه شرحي مختصر و بدون اظهار نظر از زنگوله‌أي يافته از چراغعلي پشته‌ي رودبار گيلان دارد ) آمده است : كه زنگوله‌هاي مفرغي عموما بشكل انار در بيشتر آرامگاهها كشف گرديده است ، و اين زنگوله‌ها شبيه به زنگوله‌هايي است كه در گورستانهاي تپه سي‌يلك كاشان نيز بدست آمده است ، و همچنين شكلهاي ديگر اين زنگوله‌ها (كه ساده ساخته شده است ) با زنگوله‌هاي مكشوفه در تپه‌ي گيلان همدان (نزديك نهاوند ) قابل مقاسيه مي‌باشد . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . در كتاب هگمتانه ، از حفرياتي كه در همدان شده و آثاريكه از طلاكاريهاي مادها بدست آمده بتفصيل ياد شده است . از جمله ، درباره زنگوله‌هاي تزئيني شرحي جامع دارد و مورد استعمال آن نيز به صورت مقبولي احتمال داده شده است : 33 عدد زنگ كوچك طلا ، ظاهرا در طرف داخل و پائين دامن لباس يا در نزديك لبه شلوار يا در محلهاي ديگر لباس بانوان ميدوخته‌اند و هنگام راه رفتن صداي آهسته‌ي آنها بر تجمل و زينت صاحب لباس مي‌افزوده است . تنها يكي از 33 رنگ داراي آويز است و با حركت دادن زنگ صداي خفيف و مطبوعي شنيده ميشود، و بالاي دو عدد آنها هم حلقه كوچك جاي دوختن زنگ را بلباس، دارد . آويز و حلقه‌ي بقيه‌ي زنگها از بين رفته است . طول اين زنگها مختلف است (كوتاهتر و بلندتر) طول آنكه آويز دارد 12 ميليمتر و پهناي متوسط قسمت پائين زنگها هفت ميليمتر است . (شكل1). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . اظهار نظري كه درباره اين زنگوله‌هاي تزئيني شده است جالب است ، زيرا زمينه‌هاي ديگري ، انديشه را بدرستي اين نظر رهنمون است : و بايد بدانيم كه استفاده از اين نوع زنگوله‌ها بمنظورهائي(كه در همه حال جنبه‌ي تزئيني داشته ) ميان مردم ديگري نيز مورد استعمال داشته است (چنانكه نوعي از آن بصورت لوحي با زنگوله‌هاي اناري شكل از كيميريها موجود است ) (شكل 2) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . و بعلاوه در تورات نيز گزارشي از مورد استعمال زنگوله‌ها هست (كه گرچه نميتواند از نظر نحوة استعمال ملاك پذيرش براي مردم ما باشد ) ولي به هر جهت ميتواند از راه قياس و زمينه‌هائي كه به ياد است راهنماي انديشه ما باشد و توجه ما را به چگونه بود استعمال زنگوله‌ها جلب كند . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . در سفر خروج (فصل نهم) آمده است : . . . . . . . . و لباسهاي خدمتي جهت خدمت متاس مقدس از لاجورد و ارغوان و قرمز رنگ ساختند و به جهت هارون ، لباسهاي مقدس را بنهجي كه خداوند ، موسي را امر فرموده بود ترتيب دادند . (22). . . . . . . . و ديگر قباي ايفود را از كنا نساجي تماما لاجورد ساخت . (24). . . . . . . . و بر دامنة قبا، انارهاي لاجوردي و ارغواني و قرمز و كتان تافته ساختند . (25). . . . . . . . و هم زنگولهاي زر خالص ساختند ، و آن زنگولها در ميانه انارها بر دامنه قبا دورا گذاشتند در ميان انارها .